تنها پستاندار دریای خزر در خطر انقراض

از بین هزارگونه ی جانوری که در دریای خزر زندگی می کنند، فقط یک گونه پستاندار وجود دارد که نام علمی این جانور آبزی( (Pusa caspica) است و دربین فارسی زبانان به فک خزری مشهوراست. طول این حیوان حدود 150سانتی متر و وزن آن به طور متوسط، 100کیلوگرم است و از رسته ی سگ سانان محسوب می شود.

براساس اعلام دفتر محیط زیست دریایی اداره ی کل حفاظت محیط زیست گیلان، فک خزری، کوچکترین گونه از فک های دریایی جهان است، که البته نامش در فهرست ناخوشآیند جانداران درحال انقراض هم قراردارد.

رئیس این مرکز در گفتگو با کارشناس تفسیر صداوسیمای مرکز گیلان گفت: براساس نتایج آخرین سرشماری فک های خزری، که 4 سال پیش صورت گرفت، در بزرگترین دریاچه ی جهان، خزر، حدود 100هزار قلاده از این حیوان زندگی می کند.

سعید فرج پور می گوید: زمانی خطر درحال انقراض بودن فک های خزری، بیشتر قابل فهم است که بدانیم، تعداد فک هایی که در حال حاضر، در پهنه ی خزر زندگی می کنند 90 درصد کمتر از تعداد این جانور دریایی، در 100سال پیش است.

وی افزود: آمار فک های خزری در 10سال گذشته، بیش از همه ی دوران ها کاهش یافته است.
این مقام مسئول در ادامه با بیان اینکه فک خزری می تواند در آب هایی که در هر لیتر بین 10 تا 15میلی گرم شوری دارند، زندگی کند افزود: مقدار شوری خزر 12میلی گرم در هر لیتر است، از این رو، این دریاچه ی بزرگ، از نظر طبیعی، جزء بهترین زیست گاه ها، برای فک هاست.
و اما بررسی ها حاکی است، دست کم 4عامل مهم، در نابودی تدریجی فک خزری و در معرض انقراض قرار گرفتن آن موثراست.

مسئول طرح تحقیقاتی فک خزری که از 3 سال پیش، از سوی سازمان حفاظت محیط زیست، پایش زیستی و بررسی مخاطرات پیش روی فک های دریای خزر را برعهده گرفته است، گفت: آلودگی های زیست محیطی دریای خزر، افزایش دمای کره زمین و در نتیجه، تخریب مکان های زادآوری  فک های خزری، شیوع نوعی بیماری ویروسی و در نهایت، گرفتار شدن فک ها در دام صیادان ماهی، مهمترین عوامل نابودی این جانور است.

امیرحسین خالقی درتشریح نقش آلودگی های زیست محیطی خزر، در مرگ و میر فک ها گفت: اگرچه آمار دقیقی از مقدار فاضلاب هایی که به خزر می ریزد، در دست نیست، اما بررسی ها نشان می دهد، در حال حاضر، انواع فاضلاب های کشاورزی، خانگی و صنعتی 5 کشور حاشیه ی خزر، بدون تصفیه، راهی این دریاچه می شود و حیات طبیعی آن را به خطرمی اندازد.

وی افزود: این آلودگی ها، با رسوب درچرخه ی غذایی خزر که از فیتو پلانگتون ها آغازمی شود، زنجیره ی زیستی این دریاچه را آلوده می کند و در نهایت، با آلوده کردن ماهی ها، که غذای اصلی فک ها محسوب می شوند، فک های خزری را نیز مسموم می کند و آرام آرام می کشد.

مسئول طرح تحقیقاتی فک خزری با بیان اینکه کاهش جمعیت فک های خزری، می تواند شاخص کاهش سلامت خزر باشد گفت: بروز انواع بیماری های کشنده در فک ها که ناشی از آلودگی های غذایی آنهاست، زنگ خطری است که باید به آن توجه کرد.

امیرحسین خالقی در ادامه با اشاره به  نقش ویروس CDV در مرگ و میر فک ها گفت: این ویروس که بیش از یک دهه پیش، از طریق سگ ها یا دیگر سگ سانان مناطق شمالی خزر، به فک ها انتقال یافت، در سال 1999م،  باعث مرگ و میر جمعی فک های خزری شد و در کاهش جمعیت فک ها، تاثیر عمده ای داشت.

وی افزود: اگرچه این ویروس در حال حاضر، به صورت طبیعی ازبین رفته است و تهدیدی برای فک ها محسوب نمی شود، اما ضربه ی مهلکی که به حیات فک های خزری وارد کرد تا سالها جبران نخواهد شد.

عباس عاشوری کارشناس مسئول محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان ،گرم شدن تدریجی زمین را یکی از مخاطرات پیش روی حیات فک های خزری دانست و گفت:فک ها درصخره های یخی شمال خزر، زاد و ولد می کنند و گرم شدن زمین در سال های اخیر، با آب کردن تدریجی این صخره ها،زیستگاه طبیعی فک ها را کوچکتر و حیات طبیعی این جانور را با مشکل روبه رو کرده است.

وی می گوید: اگر روند آب شدن صخره های یخی شمال خزر ادامه یابد، نسل فک ها با خطری جدی روبرو می شود.
این کارشناس محیط زیست طبیعی درادامه با اشاره به یکی دیگر از خطراتی که نسل فک های خزری را تهدید می کند گفت: صید رسمی فک ها توسط  صیادان روسی، یکی از خطراتی است که بقای نسل فک های خزری را با چالش روبرو کرده است.
عباس عاشوری می گوید: صیادان روسی، سالانه برای صید فک، از مسئولان شیلاتی شان مجوز و سهمیه  می گیرند و به صورت قانونی این پستاندار دریایی را شکارمی کنند.
وی افزود: روس ها ازگوشت وچربی فک ها، برای پرورش روباه و از پوست آنها هم برای تهیه ی پوشاک وکفش استفاده می کنند. روسها روباه را برای تهیه ی پالتو پوست و دیگر پوشاک پوستی پرورش می دهند.
این کارشناس محیط زیست افزود: اگر چه آمار دقیقی از مقدار صید قانونی فک های خزری در نواحی شمالی خزر دردست نیست، اما به هرحال، شکار مداوم حیوانی که جمعیتش، از 100 هزار قلاده هم تجاوز نمی کند، در تداوم حیات این حیوان مشکل ایجاد می کند.

حسین علی نژاد، یکی دیگر از کارشناس مسئولان محیط طبیعی اداره ی کل حفاظت محیط زیست گیلان ، گرفتار شدن فک ها در دام صیادان ماهی را مهمترین علت مرگ و میر این جانوران دانست. وی می گوید: صیادان که برای صید ماهیان استخوانی و خاویاری تور پهن می کنند، هرازچند گاهی ناخودآگاه، در کنارصید این ماهیان، فک های خزری را هم صید می کنند.

این کارشناس محیط طبیعی افزود: فک ها اگر چه در آب زندگی می کنند، اما برای تنفس، باید به سطح آب بیایند، از این رو اگر مدت زیادی در تور گیر کنند خفه می شوند. گذشته از آن، صیادانی هم هستند، که در صورت صید فک ها آن را می کشند.

وی با بیان اینکه در کنار هم قرارگرفتن تهدیدات گوناگون، حیات فک های خزری را با مخاطراتی جدی روبه رو کرده است گفت:این عوامل باعث شده است جمعیت فک های خزری،درمقایسه با سال 2000 به شدت کم شود و از بیش از300هزار قلاده به حدود 100 هزار قلاده کاهش یابد.

حسین علی نژاد البته محدودیت های زیستی فک های خزری در زادآوری را در شتاب گرفتن روند انقراض این گونه ی کمیاب جانوری موثر دانست و گفت: فک های ماده، درهر دوره ی بارداری، فقط یک توله به دنیا می آورند و پس از آن، تا 2 سال قادر به زادآوری نیستند، از این رو، توان " بازسازی نسل"  درفک ها، به مراتب کمتر از حیوانات دیگراست.
وی گفت: این روند کند بازسازی نسل، در کنار فرآیند شتاب ناک نابودی فک ها، آینده ی تاریکی را برای این گونه ازآبزیان خزری رقم زده است.

مسئول دفترمحیط زیست دریایی اداره ی کل حفاظت محیط زیست گیلان، معتقد است:ضرورت حفظ ذخیره ی ژنتیکی فک های خزری و نیز نقش آنان در اکوسیستم  خزر، دو عاملی است که شتاب گرفتن تلاش ها، برای حفاظت ازفک های خزری را ضروری می سازد.

سعید فرج پورمی گوید: از آنجا که فک خزری، گونه ای منحصربه فرد و نادر است، حفظ ذخیره ی ژنتیکی این جانور باید در اولویت قرار گیرد، چرا که در صورت نابودی نسل فک ها، راهی برای بازیافت این ذخیره ی ارزشمند جانوری وجود ندارد.

وی درادامه با تاکید بر اینکه در حال حاضر،جزآموزش صیادان استان های شمالی ایران، برای چگونگی برخورد با فک های خزری، هیچ برنامه ی مدونی که حفاظت ازاین گونه ی ارزشمند جانوری را الزام آور کند وجود ندارد گفت: با توجه به حیات شکننده ی فک های خزری، تدوین این برنامه ی محوری وتوافق جمعی کشورهای حاشیه ی خزر، برای اجرای آن ضروری است.

مسئول طرح تحقیقاتی فک خزری هم معتقد است: اگر5 کشورحاشیه ی خزربه صورت هماهنگ، برای حفظ نسل فک های خزری اقدام نکنند، نسل این جانورنادر، منقرض خواهد شد.

امیرحسین خالقی می گوید:اجماع 5 کشور حاشیه ی خزر در خصوص رفع  آلودگی های زیست محیطی این دریا، ممنوعیت صید فک های خزری و در نهایت، آموزش صیادانی که ناخودآگاه،این حیوانات را شکارمی کنند، پیش نیاز هر اقدامی برای نجات نسل فک های خزری است.
وی گفت: اقدامات مقطعی و منطقه ای، نمی تواند نجات بخش فک خزری ازخطر انقراض باشد و باید راه را برای اجماع کشورهای حاشیه خزر در این زمینه هموار کرد.

کوتاه سخن اینکه: فک خزری، میراث طبیعی مشترک،بین کشورهای حاشیه ی خزراست. میراثی که اگر روزی نابود شود، مشابهی هم در دیگر نقاط جهان ندارد که بتوان، به بازگرداندن این گونه ی جانوری به خزر، دل خوش کرد.

به نظرمی رسد، این مشکل فرا روی خزر هم، همانند مشکلات دیگری که این دریاچه ی بزرگ و آبزیانش را تهدید می کند، فقط با عزم مشترک 5 کشور حاشیه ی خزر، حل خواهد شد،چرا که ورود پساب های آلوده به خزر، بی سامان بودن فرآیند بهره گیری های نفتی از ذخایرزیرزمینی منطقه، تند آهنگ بودن و درعین حال، بیش از ظرفیت بودن صید درخزر، مسایلی نیستند که به دست یک کشورحل شود، همانگونه که یک کشور به تنهایی در ایجاد همه ی این مشکلات مقصرنیست.

افزایش رایزنی های فرا ملی دراین زمینه و بیشتر شدن تلاش ها برای ایجاد توافق جمعی، بین کشورهای خزری در رسیدن به اصولی ثابت و همه پذیر در زمینه ی حفاظت از محیط زیست دریای خزر، در این زمینه، پیشنهاد می شود.

/منبع: صدا و سیمای مرکز گیلان

استفاده از اين خبر فقط با ذكر نام رشت گشت مجاز مي باشد .